facebook link

Janusz Korczak

Janusz Korczak

 22 lipca - 140 rocznica urodzin

Lekarz, pedagog, pisarz, publicysta i działacz społeczny. Janusz Korczak, właściwe nazwisko Henryk Goldszmit, urodził się 22 lipca 1878 lub 1879 r. w Warszawie. Zginął prawdopodobnie 7 sierpnia 1942 r. w Treblince.

Pochodził ze spolonizowanej rodziny Goldszmitów - jego pradziad był szklarzem, dziadek lekarzem, zaś ojciec, Józef Goldszmit, znanym warszawskim adwokatem. On sam, jako Żyd-Polak, poczuwał się do podwójnej identyfikacji narodowej. Jego dorastanie i dojrzewanie przebiegało w trudnych warunkach materialnych ze względu na kilkuletnią chorobę psychiczną ojca i jego śmierć w 1896 r.. 

W 1898 r. zdał maturę i zapisał się na Wydział Lekarski Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego.

W latach 1900-1915 był aktywnym członkiem Towarzystwa Kolonii Letnich, był zatrudniony jako wychowawca dzieci żydowskich w ośrodku wakacyjnym. Doświadczenia te stały się dla Korczaka podstawą późniejszej pracy pedagogicznej oraz literackiej. W marcu 1905 r. Henryk Goldszmit otrzymał dyplom lekarza i podjął pracę w żydowskim Szpitalu dla Dzieci im. Bersonów i Baumanów przy ulicy Śliskiej 51 w Warszawie. W 1912 roku rozstał się na zawsze z pracą w szpitalu, zamieszkał przy ul. Krochmalnej 92 i objął funkcję dyrektora nowo otwartego żydowskiego Domu Sierot pozostającego pod opieką Towarzystwa "Pomoc dla Sierot". 

Korczak w czasie I wojny  został powołany do wojska, pracował w szpitalu Na Ukrainie. W pierwszych dniach II wojny światowej wraz z wychowawcami i współpracownikami dyżurował dzień i noc w Domu Sierot. We wrześniu 1939 r. po raz ostatni przemówił w Polskim Radiu, nawołując do spokoju. Od samego początku okupacji nieustannie zabiegał także o wsparcie dla swojej instytucji. Latem 1940 r. udało mu się jeszcze wyjechać z dziećmi na kolonie letnie do "Różyczki", filii Domu Sierot mieszczącej się w Wawrze. Jesienią 1940 r. Dom Sierot - jako instytucja żydowska - nakazem okupanta został przesiedlony do getta na ulicę Chłodną 33, zaś Korczak trafił na pewien czas do aresztu za nienoszenie nakazanej Żydom opaski z gwiazdą Dawida.

  Po ponownej przeprowadzce w 1941r.,Korczak cały czas walczył o środki finansowe na utrzymanie dzieci, ale przede wszystkim starał się, by mimo beznadziejnej sytuacji, życie w Domu Sierot płynęło wcześniejszym, przedwojennym rytmem.

Korczak odrzucał świadomie propozycje osobistego ratunku z getta. 7 sierpnia 1942 r., w czasie trwania tzw. "wielkiej akcji" (głównego etapu eksterminacji ludności warszawskiego getta) - odmówił opuszczenia dzieci i pracowników Domu Sierot. Ostatni marsz Korczaka i dzieci na Umschlagplatz wszedł do legendy. 

 

 

Twórczość:

W roku 1896 opublikował w tygodniku satyrycznym "Kolce" humoreskę "Węzeł gordyjski", która była jego debiutem pisarskim i zapoczątkowała twórczość publicystyczną. Przedstawił w niej obraz ogniska domowego, w którym w zastępstwie rodziców funkcje wychowawców pełnią m.in. niańki, guwernantki. Celem utworu było zachęcenie rodziców do poważniejszego zajęcia się wychowaniem dzieci. Pierwsze wyróżnienie Henryk Goldszmit otrzymał w 1899 roku za sztukę pt. „Którędy?” nadesłaną na konkurs dramatyczny im. I.J. Paderewskiego. Swój dramat podpisał pseudonimem Janasz Korczak, zaczerpniętym z książki Józefa Ignacego Kraszewskiego „Historia o Janaszu Korczaku i pięknej miecznikównie”, jednak w prasie wydrukowano omyłkowo imię Janusz i odtąd używał tej formy.

Pierwsza powieść Korczaka to „Dzieci ulicy”. Publikowana była ona w odcinkach w 1901 roku na łamach czasopisma „Czytelnia dla Wszystkich”. Szczytowy okres twórczości Janusza Korczaka przypada na lata 1918-1931.

Podczas wojny napisał też jedną ze swoich najważniejszych książek pt. "Dziecko w rodzinie" - pierwszą część tetralogii "Jak kochać dziecko", która ukazała się w 1919 r. (całość zaś w 1920). W 1926 r. zainicjował wydawanie eksperymentalnego tygodnika dzieci i młodzieży "Mały Przegląd" - jako dodatku do dziennika "Nasz Przegląd". Było to pismo praktycznie całkowicie tworzone "przez dzieci i dla dzieci".

„Król Maciuś Pierwszy”, 1928 r. to jedna z najbardziej znanych i popularnych książek Korczaka. Maciuś po śmierci swego ojca, króla, chcąc nie chcąc dziedziczy koronę. Ponieważ jest dzieckiem, sąsiednie państwa szybko wypowiadają mu wojnę, spodziewając się łatwego zwycięstwa. Młody przywódca wojnę wygrywa, ale nie spoczywa na laurach. Zostaje władcą - reformatorem.

Dla dzieci napisał m.in.: Mośki, Joski i Srule, Józki, Jaśki i Franki, Sława, Król Maciuś na wyspie bezludnejBankructwo małego Dżeka,Prawidła życia, Kajtuś czarodziej, Uparty chłopiec. Życie Ludwika Pasteura, Ludzie są dobrzy i Trzy wyprawy Herszka.

W 1937 roku Janusz Korczak otrzymał odznaczenie Złoty Wawrzyn Polskiej Akademii Literatury za wybitną twórczość literacką.

 Ostatni utwór pisarza to „Pedagogika żartobliwa” z 1939 roku. W tej publikacji Korczak w zabawnej, pełnej dowcipu formie ukazał sytuację dziecka w społeczeństwie. Zwrócił dorosłym uwagę na respektowanie „prawa dziecka do szacunku”.

 Utwory Korczaka miały na celu uczulić społeczeństwo na krzywdę dziecka, na brak zrozumienia dziecięcych problemów przez świat dorosłych i zwrócić uwagę rodziców na przyczyny ich niepowodzeń w wychowaniu dzieci.

 

Żródło:

https://culture.pl/pl/tworca/janusz-korczak

http://www.sp22.pl/ikolodzi/docs/tworczosc_literacka_korczaka.pdf


 


Punkt cyfrowego wsparcia seniorów Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego WPEK i Zintegrowany Program Rewitalizacji Narodowz program rozwoju czytelnictwa Biblioteka narodowa Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa msib Fundacja ksk

 


ZNAJDZIESZ NAS NA:

Facebook

BĄDŹ NA BIEŻĄCO:

POWRÓT DO GÓRY STRONY

 


POLECANE LINKI

 

KONTAKT

POLITYKA COOKIES

NEWSLETTER

Projekt i wykonanie: AI