facebook link

Igor Newerly

Igor Newerly

24 marca- 115 rocznica urodzin

 

 Autor powieści i opowiadań, a także słuchowisk radiowych i scenariuszy filmowych.

Urodził się 24 marca 1903 roku w Białowieży, zmarł 19 października 1987 w Warszawie.

Miał wiele zawodów i życiowych pasji, bywał stolarzem, szklarzem, myśliwym, kajakarzem, socjologiem, dyrektorem zakładu produkcyjnego, stenografem i redaktorem pism. Zawodowym pisarzem został dopiero w drugiej połowie życia.

 

Wnuk Josefa Nevrli, przybysza z Czech, syn rosyjskiego oficera Mikołaja Abramowa. Po śmierci ojca matka powtórnie wyszła za mąż za rosyjskiego oficera. W latach 1911-15 mieszkali w koszarach w Jabłonnie, gdzie chłopiec wskutek wypadku stracił prawą nogę (chodził odtąd z protezą, ale prowadził  aktywny tryb życia).

W roku 1915 wobec zbliżania się armii niemieckiej, rodziny urzędników i wojskowych ewakuowano w głąb Rosji. W ten sposób Newerly spędził dzieciństwo i młodość w Penzie, Saratowie i Kijowie. W roku 1920 ukończył szkołę średnią w Symbirsku, w latach 1920-23 studiował prawo na uniwersytecie kijowskim.

Aresztowany przez NKWD (1923), został skazany na pobyt pod dozorem w Odessie. Powtórnie aresztowany, uciekł i przedostał się nielegalnie do Polski. Trafił do polskiego więzienia w Ostrogu nad Horyniem, ale został zwolniony po interwencji wujów. Zamieszkał w Warszawie, utrzymując się z dorywczych prac do czasu, aż założył jednoosobowe biuro stenograficzne "Esperto".

W roku 1926 poznał Janusza Korczaka i został jego sekretarzem, a następnie przejął po nim redakcję eksperymentalnego pisma, tworzonego dla dzieci przez dzieci "Mały Przegląd". W latach 1928-32 studiował na wydziale nauk społecznych i politycznych Wolnej Wszechnicy Polskiej . W roku 1930 poślubił Barbarę Szejnbaum (1908-73), 17 maja 1933 roku urodził im się jedyny syn, późniejszy dramaturg i prozaik Jarosław Abramow-Newerly.

Z chwilą wybuchu II wojny światowej Newerly przekwalifikował się na szklarza. Równocześnie prowadził działalność konspiracyjną, uczestniczył w wytwarzaniu broni dla potrzeb podziemia. Aresztowany przez gestapo w nocy z 8 na 9 stycznia 1943 roku, został osadzony na Pawiaku, potem Majdanku, Oświęcimiu, wreszcie trafił do obozu Sachsenhausen-Oranienburg. Stąd został przetransportowany do Bergen-Belsen, gdzie doczekał wyzwolenia obozu przez Anglików (1945). Potem przez wyspę Sylt dotarł do Szczecina, gdzie 28 listopada 1945 zarejestrował się w Państwowym Urzędzie Repatriacyjnym.

Po wojnie Newerly wstąpił do PPS (1947), a po zjednoczeniu tej partii z PPR został członkiem PZPR (1949).

W roku 1946 Newerly był założycielem Komitetu Uczczenia Pamięci Janusza Korczaka a do roku 1966 pełnił w nim funkcję wiceprzewodniczącego.
Zachęcony sukcesem cyklu słuchowisk radiowych, jakie pisał nocami po pracy w Instytucie Produkcji, zdecydował się na karierę pisarską.

W latach 1947/48 Newerly był redaktorem tygodnika dla młodzieży "Świat Przygód".

W roku 1966 pisarz oddał legitymację członka PZPR.
Newerly wielokrotnie występował w obronie pisarzy i działaczy prześladowanych przez władze komunistyczne z powodów politycznych (rotmistrza Witolda Pileckiego, Melchiora Wańkowicza, Stefana Niesiołowskiego i innych działaczy organizacji "Ruch", Jacka Kuronia, którego zatrudnił jako prywatnego sekretarza, Marka Nowakowskiego).

Proza Newerlego, oparta na solidnych podstawach warsztatowych, jest w polskiej literaturze pozycją trwałą. Nieco zapomniana po obaleniu komunizmu, jako kojarzona z socrealizmem, w ostatnich latach zdobywa nowych czytelników, także wśród młodszych pokoleń. Jest ceniona za umiejętnie budowane napięcie i za to, że opiera się na doświadczeniu, że jej autor w twórczy sposób przekształca biografię własną i całego pokolenia w literaturę wysokiej próby.


Newerly zmarł na wylew 19 października 1987 roku w Warszawie. Jest pochowany na Powązkach.

Twórczość Igora Newerlego:

Chłopiec z Salskich Stepów to książkowy debiut Newerlego. Oparta na wspomnieniach z niemieckich obozów koncentracyjnych, a w szczególności na losach poznanego tam "Ruskiego Doktora", Władimira Iljicza Diegtariewa, skierowana przede wszystkim do młodzieży opowieść o ludzkiej przedsiębiorczości w niesieniu innym pomocy w skrajnych warunkach obozowych.

Archipelag Ludzi Odzyskanych to książka, która zrodziła się z powojennych wędrówek kajakowych po Warmii i Mazurach, z wsłuchiwania się w opowieści napotkanych ludzi i z obserwacji domu dziecka w Bartoszycach.

Pamiątka z Celulozy to najgłośniejsza w latach pięćdziesiątych książka Newerlego, nagradzana, wydawana w masowych nakładach i tłumaczona na wiele języków. Wielowątkowa opowieść o życiu ludzi pracy w okresie międzywojennym we Włocławku i okolicach. Powieść, wychwalana w swoim czasie jako jedno z najlepszych dzieł realizujących postulaty realizmu socjalistycznego.

Leśne Morze to pisana pod koniec lat pięćdziesiątych w Puszczy Piskiej powieść, która jest próbą ucieczki od ówczesnej problematyki politycznej. Recz dzieje się w Chinach w tajdze mandżurskiej, w latach 1939-44.

Żywe wiązanie to książka, która daje wielostronny, złożony portret postępowej inteligencji polskiej od przełomu XIX i XX wieku do II wojny światowej.

Za Opiwardą, za siódmą rzeką... to zbiór trzynastu opowiadań o charakterze autobiograficznym, przeważnie związanych z kajakowymi wyprawami autora.

Wzgórze Błękitnego Snu to powieść o polskich zesłańcach na Syberii napisana w początkach lat osiemdziesiątych.

Zostało z uczty bogów to autobiograficzna powieść, w lekko zbeletryzowanej formie przedstawiająca dzieciństwo i młodość autora.

 

Źródło: http://culture.pl/pl/tworca/igor-newerly


 


Punkt cyfrowego wsparcia seniorów Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego WPEK i Zintegrowany Program Rewitalizacji Narodowz program rozwoju czytelnictwa Biblioteka narodowa Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa msib Fundacja ksk

 


ZNAJDZIESZ NAS NA:

Facebook

BĄDŹ NA BIEŻĄCO:

POWRÓT DO GÓRY STRONY

 


POLECANE LINKI

 

KONTAKT

POLITYKA COOKIES

NEWSLETTER

Projekt i wykonanie: AI